Sinh viên quốc tế cần chuẩn bị gì trước "Bậc thang hội nhập" mới của chính phủ Phần Lan?

Phần Lan vừa cập nhật quy định về điều kiện xin visa thường trú (còn gọi là giấy phép cư trú vĩnh viễn), áp dụng từ đầu năm 2026.

Đôi nét về chính sách mới

Theo chính sách này, trong trường hợp tiêu chuẩn, một công dân quốc tế có thể xin giấy phép cư trú vĩnh viễn Phần Lan nếu cư trú liên tục 6 năm (với visa loại A), đồng thời có lịch sử đi làm tối thiểu 2 năm và trình độ tiếng Phần Lan ở mức B1.

Luật mới cũng có các trường hợp fast-track, giúp cho những người có khả năng và điều kiện phù hợp có thể xin thẻ thường trú mà không phải đạt điều kiện cư trú liên tục lên đến 6 năm.

Dịch chuyển trong quan điểm

Chính sách mới thể hiện một sự dịch chuyển trong quan điểm cấp visa thường trú của Phần Lan. Sự thay đổi này phản ánh chính sách nhập cư theo hướng có chọn lọc hơn của chính phủ (Orpo Programme). Trước đây việc cấp visa này dựa trên "thời gian ở lâu" của công dân quốc tế tại Phần Lan, thì nay nhấn mạnh "năng lực hội nhập" của họ.

Năng lực hội nhập thể hiển ở khả năng ngôn ngữ, khả năng tạo thu nhập, trình độ học thuật, sự phụ thuộc thấp vào nguồn tài trợ của chính phủ, và các yếu tố khác. Những ai thể hiện tốt những khả năng này đều có thể xin thẻ thường trú, và đặc biệt là có thể xin vào thường trú theo diện fast-track.

Chính sách này cho thấy chính phủ Phần Lan đang xây dựng một dạng "bậc thang hội nhập”. Với mong muốn thu nhận một nguồn nhân lực quốc tế có chất lượng và an toàn.

Đối với sinh viên quốc tế chưa đến Phần Lan, chúng tôi khuyến nghị chỉ nên nghe ngóng chính sách theo hướng 'để tham khảo' mà thôi. Bởi vì chính sách và luật lệ luôn tiến hóa và thay đổi, chúng ta không thể hoàn toàn dựa trên chính sách hiện tại mà ra quyết định và tin rằng luật sẽ giữ nguyên trong cả thập kỷ phía trước.

Một vài nhận định và dự báo

Mặc dù vẫn còn một vài hạn chế, nhưng không thể phủ nhận nỗ lực của chính phủ Phần Lan trong việc tìm kiếm nguồn nhân lực có chất lượng thông qua chính sách này. Việc điều chỉnh chính sách theo hướng có chọn lọc hơn đối với người nhập cư chắc chắn sẽ mang đến tác động đa chiều. Theo chúng tôi, sắp tới sẽ có một số thay đổi đáng chú ý sau:

[1] Gia tăng nhu cầu học ngoại ngữ. Việc nâng bậc yêu cầu về tiếng Phần Lan/Thụy Điển sẽ tạo ra một nhu cầu học tiếng lớn hơn trước. Sắp tới, đây sẽ là mảng kinh doanh hấp dẫn cho các trung tâm, cộng đồng, và giáo viên dạy tiếng Phần Lan. Số lượng người tham gia kỳ thi YKI cũng sẽ tăng.

[2] Ưu tiên thành tích học thuật. Với sự ưu tiên cho người tốt nghiệp các chương trình học thuật, chúng tôi dự báo có hai sự chuyển biến. Thứ nhất, sẽ có nhiều đơn xin giấy phép cư trú vĩnh viễn theo diện đã hoàn thành một chương trình học thuật ở Phần Lan. Hiện tại, số lượng "ứng viên tiềm năng" theo diện này cũng không ít, và nhiều người sẽ tận dụng cơ hội này để xin thẻ thường trú. Thứ hai, sẽ có nhiều sinh viên quan tâm đến các chương trình mang tính học thuật hơn. Tuy nhiên, đây cũng là một thách thức mà hệ thống giáo dục của Phần Lan phải giải quyết, bởi vì các chương trình mang tính thuần học thuật cần phải xác định rõ hơn mục tiêu đầu ra của lực lượng lao động.

[3] Công nhận văn bằng nước ngoài. Với sự ưu tiên cho người có trình độ cao (được đào tạo sẵn ở nước ngoài) mà hiện đang làm việc dài hạn ở Phần Lan, chúng tôi dự đoán trong thời gian tới sẽ có nhiều đơn xin công nhận văn bằng tương đương (thông qua cơ quan EDUFI) với mục đích nộp đơn xin cấp visa thường trú. Đây cũng là một điểm sáng trong luật mới, bởi vì nhiều người có thể đáp ứng được tiêu chí này. Họ có thể đang học nghề hay đang đi làm trong bất kỳ lĩnh vực gì tại Phần Lan, nhưng trước đây họ đã từng được đào tạo trình độ cao ở quê nhà.

[4] Biến động thị trường lao động. Với yêu cầu về lịch sử lao động tại Phần Lan trong hồ sơ, dự kiến sẽ có sự chuyển biến ít nhiều trong thị trường lao động, đặc biệt là các nguyện vọng có được một hợp đồng làm việc có ý nghĩa. Đây là điều tích cực vì nó tạo động lực tham gia lao động mạnh mẽ. Tuy nhiên Phần Lan cần phải chú ý điều phối mối quan hệ lao động để hạn chế tiêu cực như sự gia tăng tình trạng "thị trường xám" và bóc lột lao động.

[5] Xu hướng thu hút quốc tế. Phần Lan được dự kiến sẽ trở nên kém hấp dẫn hơn trước đối với dòng di dân quốc tế. Đây là xu hướng có thể dự đoán được. Tuy nhiên, xu hướng này nên được so sánh với chính bản thân Phần Lan ở giai đoạn trước, chứ không phải trong sự so sánh với các quốc gia khác. Theo chúng tôi, hiện tại con đường đến Phần Lan vẫn tương đối rộng mở so với nhiều nước, đặc biệt là thông qua giáo dục. Nhưng những ai quan tâm vẫn phải bỏ công sức tìm hiểu để chọn ra một con đường an toàn, bền vững.

Ý nghĩa của chính sách này đối với sinh viên

Đối với sinh viên quốc tế chưa đến Phần Lan, chúng tôi khuyến nghị chỉ nên nghe ngóng chính sách theo hướng 'để tham khảo' mà thôi. Bởi vì chính sách và luật lệ luôn tiến hóa và thay đổi, chúng ta không thể hoàn toàn dựa trên chính sách hiện tại mà ra quyết định và tin rằng luật sẽ giữ nguyên trong cả thập kỷ phía trước.

Hiện tại, nếu là một sinh viên, thông qua chính sách này tôi sẽ rút ra được một vài xu hướng về sự ưu tiên của Phần Lan. Đó là:

• Ưu tiên khả năng tìm việc: Hãy theo học lĩnh vực gì có thể giúp bạn có việc làm.
• Ngôn ngữ là chìa khóa: Hãy học tiếng Phần Lan càng sớm càng tốt nếu bạn muốn có tương lai.
• Sự cam kết là quan trọng: Khi đến Phần Lan, hãy học tập và làm việc nghiêm túc.
• Tận dụng kỹ năng sẵn có: Nếu bạn có sẵn trình độ cao, việc đến Phần Lan theo đuổi một lĩnh vực mới hay nâng cao trình độ là một lựa chọn không tệ chút nào.